Drobiazgi

Tekst mowy

Cierpliwość jest ważną cechą w praktyce. Pāḷijskie słowo oznaczające cierpliwość, „khanti”, znaczy także wytrzymałość: gotowość, by trwać przy czymś przez długi czas. I choć praktyka rzeczywiście jest długą drogą, ta gotowość do wytrwania przekłada się w chwili obecnej na skrupulatność. Bardzo uważnie wykonujesz kroki, którymi podążasz właśnie teraz, krok po kroku, po kolei, nie pomijając żadnego z nich, nie próbując jednym susem dostać się z pierwszego piętra na piąte. Jesteś gotów wejść po schodach, stopień po stopniu, uważnie zwracając uwagę na to, co robisz. Jesteś gotów zaufać drobnym rzeczom, które możesz zrobić w chwili obecnej, z ufnością, że złożą się na większe rezultaty, których pragniesz.

Wszyscy chcemy wielkich rezultatów. Chcemy wielkiego szczęścia, wielkiego spokoju, wielkiej jasności umysłu. Kiedy patrzymy na kolejne, drobne kroki, którymi musimy podążać, czasem stajemy się niecierpliwi i przestajemy im ufać. Jak takie małe rzeczy mogłyby złożyć się na coś tak wielkiego jak uwolnienie, wyzwolenie, Nibbāna? Tak właśnie myślimy. A jednak to właśnie drobne, nieumiejętne rzeczy stają na przeszkodzie wielkim rezultatom, których pragniemy, dlatego musimy uważnie się im przyglądać za każdym razem, gdy umysł odciąga się od pragnienia spokoju czy pragnienia prawdziwego szczęścia. To niewielkie odciągnięcie, ale z czasem składa się na silny nawyk. Najlepszym sposobem, by z nim walczyć, jest ścieżka złożona z małych kroków, które również z czasem się sumują. Jednocześnie gotowość, by patrzeć na szczegóły, sprawia, że twoje zdolności postrzegania, twoje zdolności wglądu, stają się bardzo ostre.

Są chwile, gdy twoja praktyka wydaje się dochodzić do pewnego poziomu i dalej już nigdzie nie zmierza. W takich momentach, jeśli odwrócisz się i spojrzysz na to, co robiłeś, uświadomisz sobie, że nie patrzyłeś zbyt uważnie. Innymi słowy, twoja medytacja działała na autopilocie, a ty nie poświęcałeś jej wiele uwagi. Po prostu wykonywałeś czynności mechanicznie, więc rezultaty także były mechaniczne. Lekarstwem na to jest duża wrażliwość i precyzja w tym, co robisz.

Na przykład skupianie się na oddechu: bądź naprawdę precyzyjny wobec każdego, choćby najmniejszego napięcia, dyskomfortu czy braku swobody w oddechu. Nie prześlizguj się nad tym, bo zwracanie uwagi na drobne szczegóły coraz bardziej sprowadza cię do chwili obecnej. Jeśli prześlizgujesz się nad szczegółami, prześlizgujesz się od przeszłości ku przyszłości i omijasz teraźniejszość. Zwracaj więc baczną uwagę na każdy oddech, na to, jak odczuwasz proces każdego oddechu w różnych częściach ciała. Gdy rozwijasz swoją wrażliwość, pracując z każdym napięciem, które wykryjesz, przechodzisz od miejsc naprawdę napiętych do miejsc coraz mniej napiętych, aż wszystko staje się tak spokojne, że potrafisz wykryć nawet najlżejszy ślad napięcia. Pracuj z nim, pracuj z nim, choć może się wydawać drobiazgiem. Jeśli je zostawisz, może się okazać nasieniem. Może wyrosnąć w coś większego.

W Kanonie jest opowieść o nasieniu pnącza, które spada obok drzewa sāla. Devy z innych drzew przychodzą pocieszyć devę mieszkającą w drzewie sāla, mówiąc: „Nie bój się. Nie bój się. Nie martw się tym nasieniem. Może spali je ogień, może drwal je zetnie albo na nie nadepnie, może zje je paw, a może to w ogóle nie jest nasienie”. Cóż, okazuje się, że jednak jest to nasienie. Kiełkuje i wyrasta z niego pnącze, a pnącze wspina się wokół drzewa. Na początku deva z drzewa sāla nie rozumie, dlaczego jej przyjaciele byli tak zatroskani. W końcu wąsy pnącza wydają się miękkie, puszyste i delikatne. Ale potem, gdy pnącze rośnie coraz bardziej, w końcu tworzy baldachim nad całym drzewem, ściąga w dół główne konary i niszczy drzewo. Wtedy deva zrozumiała, dlaczego jej przyjaciele tak się martwili.

To jeden z powodów, dla których trzeba uważać na drobne rzeczy: czasem są nasionami, które mogą urosnąć. Jednocześnie, gdy jesteś uważny wobec drobnych rzeczy, zaczynasz także sadzić w umyśle własne nasiona, nasiona innego rodzaju: silniejszej uważności, silniejszej czujności, silniejszej siły woli, determinacji. Wszystkie doskonałości potrzebne do Przebudzenia zaczynają się od drobiazgów i dalej rosną małymi krokami, małymi krokami, dzięki temu, że jesteś bardzo, bardzo uważny, bardzo, bardzo precyzyjny w tym, co robisz. Jednocześnie jednak nie możesz być spięty w tym, co robisz. Po prostu bardzo uważnie obserwujesz.

Właśnie dlatego w medytacji kładzie się tak duży nacisk na utrzymywanie szerokiego poczucia świadomości. Jeśli twoja świadomość staje się bardzo wąska i napięta, trudno ją podtrzymać. Jeśli jednak zakres twojej świadomości jest szeroki, a zarazem twoja uwaga wobec szczegółów tego, na czym się skupiasz, jest precyzyjna i ostra, taki stan świadomości nie tylko łatwo utrzymać. On utrzymuje się sam i staje się źródłem siły dla umysłu. W ten sposób podtrzymuje ciebie.

Tę samą uwagę wobec szczegółów chcesz stosować we wszystkich aspektach swojego życia – nie tylko wtedy, gdy siedzisz tutaj z zamkniętymi oczami, lecz także wtedy, gdy masz do czynienia z innymi ludźmi, pracujesz w sadzie albo w domu gościnnym, cokolwiek robisz. Chcesz być z chwilą obecną tak precyzyjnie, jak to możliwe, aby umiejętne czy nieumiejętne stany, kiedy pojawiają się w umyśle, nie przemknęły niezauważone. To właśnie znaczy nie popadać w samozadowolenie w praktyce skupienia. Jak przed chwilą recytowaliśmy: „Ten, kto widzi niebezpieczeństwo i szanuje uważną troskę”. Otóż niebezpieczeństwo przychodzi z drobnych rzeczy, bo drobne rzeczy mogą zmienić się w wielkie i zakraść się do ciebie od tyłu.

Jest jeszcze inny fragment w Kanonie, w którym Buddha opisuje cztery rzeczy, których nie powinno się lekceważyć tylko dlatego, że są małe. Jedną z nich jest mały ogień; drugą mały wąż; trzecią mały książę – książę może być teraz mały, ale za kilka lat może dorosnąć i może nosić w sobie urazę od trzeciego roku życia aż nie wiadomo jak daleko w przyszłość. Czwartą rzeczą jest młody kontemplatyk, ponieważ czasami młodzi kontemplatycy zaszli w medytacji dalej, niż można by przypuszczać. Jeśli traktujesz ich bez szacunku, ten brak szacunku może obrócić się przeciwko tobie. To są zewnętrzne drobne rzeczy, wobec których nie powinno się być niedbałym ani samozadowolonym.

Te wewnętrzne jednak są jeszcze mniejsze, a mimo to po stronie nieumiejętnej mogą wyrządzić jeszcze większą szkodę. Z drugiej strony drobne umiejętne rzeczy mogą przynieść ci wiele dobra, jeśli się o nie troszczysz. Nie gardź więc małymi zwycięstwami, które osiągasz w medytacji, i nie bądź niedbały wobec małych porażek, ponieważ to krok po kroku, po kolei, coraz precyzyjniej wchodzisz w chwilę obecną – a właśnie tutaj rzeczy się otworzą. Jeśli nie poświęcasz tutaj starannej uwagi, nie zobaczysz otwarcia. Skupianie się na drobiazgach nie jest więc odwróceniem uwagi od większych spraw praktyki. To właśnie w drobiazgach pojawiają się te większe.

Zawsze więc pamiętaj o tej kwestii, zwłaszcza wtedy, gdy twoja medytacja utknęła na pewnym poziomie albo wydaje się zsuwać w dół. Często problem polega na braku starannej uwagi, na zwykłym mechanicznym wykonywaniu czynności. Ajaan Suwat często opisywał to jako brak wystarczającego szacunku dla drobnych rzeczy, które robisz w każdej chwili. Spróbuj więc medytować z nastawieniem lekkości, ale jednocześnie z poczuciem szacunku, prawdziwego oddania. Właśnie w ten sposób zasady wytrzymałości i cierpliwości, które brzmią jak zasady długoterminowe, przekładają się na chwilę obecną: jako skrupulatność w tym, co robisz tutaj i teraz.