Analizowanie oddechu

Tekst mowy

Kiedy Buddha naucza uważności zanurzonej w ciele, pierwszą rzeczą, którą omawia, jest uważność oddechu. Warto zatrzymać się na kilka chwil i zastanowić, dlaczego od tego zaczyna. Jednym z powodów jest to, że oddech jest twoim najbardziej bezpośrednim doświadczeniem ciała. Mamy skłonność utożsamiać się ze stałymi częściami ciała, a oddech traktować jako coś drugorzędnego, coś, co wchodzi i wychodzi z tej części, którą zamieszkujemy. Ale tak naprawdę nie wiedziałbyś o stałych częściach ciała, o stałych doznaniach w ciele, gdyby nie oddech. Po pierwsze, byłbyś martwy. A nawet gdyby dało się jakoś żyć bez oddechu, wiedziałbyś, że istnieje coś stałego, tylko dlatego, że coś porusza się wobec tego albo po tym. Pomyśl więc o tym, kiedy skupiasz się na oddechu.

Jednym ze sposobów podejścia do ciała jest myślenie o nim przede wszystkim jako o doznaniach oddechu. Ajaan Lee wymienia całą ich serię: oddech, który porusza się w górę ciała; oddech, który porusza się w dół ciała; oddech, który rozchodzi się wszystkimi naczyniami krwionośnymi, napinając i rozluźniając mięśnie w ich ścianach; oddech, który rozchodzi się nerwami; doznania oddechu, które wirują w miejscu; energia oddechu nieustannie promieniująca z przepony; oddech stale unoszący się wzdłuż kręgosłupa. W ciele są najróżniejsze doznania oddechu. Jednym ze sposobów, by ciało stało się bardziej komfortowe, jest myślenie o nim jako o „samym” oddechu. Każde doznanie ma w sobie aspekt oddechu, więc skup się na tym aspekcie. Jeśli coś wydaje się ściśnięte albo napięte, nie spisuj tego po prostu na karb stałej części ciała. Pomyśl o tym jako o doznaniu oddechu, które w jakiś sposób się zacisnęło. Rozluźnij je. Podejdź do niego tak, jak podszedłbyś do oddechu, który powinien poruszać się przez ciało. Zobacz, jak zmienia to twój sposób odnoszenia się do niego.

To jeden ze sposobów, by ciało stało się interesujące. Ważną zasadą w praktyce skupienia jest to, że jeśli próbujesz polegać wyłącznie na sile woli, by pozostać przy przedmiocie, nie będziesz miał zbyt dużej wytrwałości. Ale jeśli przedmiot cię wciąga, dużo łatwiej przy nim pozostać. Spójrz więc na ciało w nowym świetle, z nowej perspektywy, i zobacz, czy siedzenie właśnie tutaj — bez robienia właściwie czegokolwiek innego — nie stanie się ciekawsze: po prostu pozostawanie z ciałem, badanie, jak to jest być właśnie tutaj i nie wędrować na zewnątrz. Jeśli próbujesz zamknąć umysł w ciele, to tak jakbyś zamknął dziecko w jego pokoju: będzie próbowało znaleźć jakiś sposób, by wydostać się przez okno, albo zacznie robić w pokoju coś, o czym wie, że rodzicom się nie spodoba — po prostu po to, żeby zrobić im na złość. Umysł jest właśnie taki: jeśli zamkniesz go przy jakimś przedmiocie, zacznie robić różne rzeczy na przekór tobie.

Cała sztuka polega więc na tym, by zostawić okna i drzwi otwarte, ale dać umysłowi mnóstwo rzeczy do zabawy, tak by mógł się wciągnąć w to, co jest wewnątrz. Wtedy dziecko pozostanie w swoim pokoju bez zmuszania go, bez zamykania go na klucz. Powiewy wpadają przez okno, ale cię nie porwą, bo masz coś interesującego właśnie tutaj, w chwili obecnej. Kiedy energia oddechu płynie przez ciało bardziej gładko, bóle i dolegliwości się uspokoją. Ogólnie będziesz zdrowszy. Gdy naprawdę poznajesz oddech, odkrywasz, że może on wywołać poczucie odświeżenia, które — jeśli pozwolisz mu pozostać — staje się coraz intensywniejsze i przechodzi w radosne uniesienie. A wszystko to po prostu z przebywania z oddechem.

Jeśli więc odkrywasz, że oddech jest nudny, dzieje się tak dlatego, że po pierwsze, nie zwracasz uwagi, a po drugie, nie zadajesz właściwych pytań. Zakładasz wiele rzeczy, których tak naprawdę nie wiesz o ciele w chwili obecnej. Naucz się podważać te założenia. Czy ciało jest tak stałe, jak się wydaje? Pewne doznania napięcia albo ściśnięcia: czy muszą tam być? Być może to sposób, w jaki oddychasz, je podtrzymuje. W miarę jak pozwalasz sobie wciągnąć się w oddech i badać te sprawy, potrzebujesz coraz mniej siły woli, by tutaj pozostać. To taki rodzaj skupienia, w którym wnikliwość jest jednym z integralnych czynników. W kategoriach podstaw powodzenia jest to czwarta z nich: skupienie oparte na siłach analizy.

Spróbuj więc. Badaj, co naprawdę się dzieje, kiedy po prostu tutaj siedzisz. Oddech wchodzi, oddech wychodzi, oddech wiruje w miejscu, tu się blokuje, tam płynie, tutaj się rozprasza, gdzie indziej staje się mocny i stały. Badaj te rzeczy. To część uczenia się, jak troszczyć się o ciało. I odkrywasz, że troszcząc się w ten sposób o ciało, troszczysz się również o umysł.