Uwolnienie z więzów

Rozdział 6 · Thanissaro Bhikkhu · Nauki Buddy. Wprowadzenie

Mowa wyjaśnia Nibbānę jako całkowite uwolnienie z więzów przywiązania, posługując się obrazem ognia, który gaśnie, gdy przestaje przywierać do paliwa. Wskazuje, że umysł więżą nie same składowe doświadczenia, lecz przywiązanie do nich — i to jego porzucenie prowadzi do wyzwolenia. Nibbāna jest przedstawiona jako nieuwarunkowana wolność i najwyższe szczęście, kładące kres cierpieniu, bez żalu za tym, co pozostawiono.

Nagranie

Pobierz MP3

Tekst

Buddha używał wielu określeń całkowitego wyzwolenia, by pokazać, jak rozwiązuje ono liczne problemy związane z nieustanną wędrówką. Najczęściej jednak posługiwał się słowem Nibbāna, które dosłownie oznacza „uwolnienie z więzów”. W codziennym użyciu pāḷijskie słowo „Nibbāna” opisywało gaśnięcie ognia. Ludzie w czasach Buddhy wierzyli, że ogień powstaje wskutek pobudzenia żywiołu ognia – potencjału obecnego w stanie utajonym wszędzie w świecie materialnym. Pobudzony żywioł ognia zapalał się, a następnie przywierał do paliwa, co podtrzymywało płonący ogień. Ogień gasł, gdy przestawał przywierać do paliwa, a uwolniony żywioł ognia powracał do wcześniejszego, niepobudzonego stanu.

Buddha posłużył się analogią między uwolnionym ogniem a wyzwolonym umysłem, by wskazać kilka cech całkowitego wyzwolenia:

• Jest ono stanem chłodnego wyciszenia i spokoju.

• Wynika z porzucenia przywiązania. Tak jak płonący ogień jest uwięziony nie przez paliwo, lecz przez własne przywieranie do niego, tak umysł jest uwięziony nie przez składowe doświadczenia, lecz przez przywiązanie do nich. Dlatego gdy porzuca to przywiązanie, składowe nie mogą mu przeszkodzić w osiągnięciu wyzwolenia.

• Tak jak o ogniu, który zgasł, nie można powiedzieć, że odszedł na wschód, zachód, północ czy południe, tak o osobie w pełni wyzwolonej nie można powiedzieć, że istnieje, że nie istnieje, że zarazem istnieje i nie istnieje bądź że ani istnieje, ani nie istnieje. Wiąże się to z tym, że w kontekście stawania się określasz siebie przez pragnienia, do których jesteś przywiązany. Ponieważ wyzwolony umysł jest wolny od przywiązania, nie można go zdefiniować, a zatem nie można go też opisać. A ponieważ pragnienia, do których jesteś przywiązany, określają również świat każdego stawania się, wyzwolonego umysłu nie można umiejscowić w żadnym świecie.

Jednak analogia między uwolnionym ogniem a wyzwolonym umysłem nie jest doskonała. W przeciwieństwie do ognia wyzwolony umysł nie powraca do wcześniejszego stanu utajenia i nic już nigdy nie może sprawić, by utracił stan wyzwolenia. Nibbāna istnieje całkowicie poza nieustanną wędrówką saṃsāry: poza przestrzenią i czasem, procesem stawania się oraz światami sześciu zmysłów. Nic nie jest jej przyczyną i ona sama nie jest przyczyną niczego. Właśnie dlatego kładzie kres wszelkiemu cierpieniu.

Wiele określeń, których Buddha używał do opisywania Nibbāny, mówi o tym, czym ona „nie jest”, by pokazać, że nie przypomina niczego, co należy do sześciu zmysłów. Nazywa ją na przykład wymiarem, w którym nie ma głodu, przywiązań, skaz ani udręki. Wskazuje jednak także trzy cechy mówiące o tym, czym ona „jest”:

• Jest całkowitą wolnością.

• Jest najwyższym szczęściem, choć szczęście to nie zalicza się do składowych doświadczenia jako przyjemne doznanie. Jest natomiast przyjemnością całkowicie nieuwarunkowaną i niezależną od sześciu zmysłów.

• Jest rodzajem świadomości, choć również nie zalicza się do składowej świadomości i nie zależy od zmysłów. Buddha nazywa ją „świadomością bez powierzchni”. Ilustruje to obraz promienia światła, który na nic nie pada: choć sam w sobie jest jasny, nie ukazuje się w żadnym miejscu.

Osoba, która osiągnęła Nibbānę w tym życiu, nadal doświadcza przyjemności i bólu za pośrednictwem zmysłów, lecz jej umysł jest raz na zawsze wolny od namiętności, niechęci i złudzenia. W chwili śmierci wszelkie doświadczenie światów sześciu zmysłów stygnie, a Nibbāna staje się całkowita. Teksty znów posługują się obrazem: Nibbāna w tym życiu jest jak ogień, który wygasł, lecz pozostałe po nim węgle są jeszcze ciepłe. Po tym życiu jest jak ogień, który zgasł tak zupełnie, że nawet węgle ostygły.

Buddha zdawał sobie sprawę, że Nibbāna może wydawać się nieprzyjemna, a nawet budzić lęk u ludzi wciąż uzależnionych od karmienia się. Zapewniał jednak słuchaczy, że świadomość i szczęście uwolnienia z więzów są w istocie najwyższym możliwym szczęściem i najpewniejszym schronieniem przed głodem. Nie ma w nich najmniejszego śladu żalu ani tęsknoty za tym, co pozostawiono za sobą.

Źródło i licencja

Oryginalny tytuł
Unbinding
Źródło oryginału
dhammatalks.org
Licencja
Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0)
Nota
Polska wersja została przygotowana w ramach niezależnego projektu edukacyjnego. Więcej o sposobie pracy: O projekcie.