Miłość do Dhammy

· Thanissaro Bhikkhu · Medytacje 4

Miłość do Dhammy wyraża się w gotowości do przedkładania praktyki nad wygodę i uczenia się z trudności, zamiast jedynie je znosić. Thanissaro Bhikkhu zachęca do zadowolenia z warunków życia, szukania godnych podziwu przyjaciół oraz kierowania uwagi ku własnemu umysłowi. Uważność i skupienie na oddechu pomagają stworzyć wewnętrzne schronienie i rozpoznać prądy pragnienia, poglądów i niewiedzy, które odciągają uwagę na zewnątrz i podtrzymują cierpienie. Pełne oddanie praktyce pozwala odkrywać wartość szczęścia niezależnego od zewnętrznych okoliczności.

Nagranie

Pobierz MP3

Tekst mowy

Kiedy Ajaan Mun jeszcze żył, mnisi studiujący teksty mawiali o medytujących mnichach: „Cóż oni mogą wiedzieć? Siedzą z zamkniętymi oczami. Co mogą zobaczyć?”. To pytanie pada do dziś: „Co medytujący mogą zobaczyć z zamkniętymi oczami?”. Oczywiście widzą własne umysły. Mnisi studiujący teksty mówili: „My spędzamy lata nad książkami i nadal nie rozumiemy ich w pełni. Jak wy możecie je zrozumieć, siedząc z zamkniętymi oczami?”. Otóż prawdziwe problemy w życiu nie tkwią w książkach. Książki zawierają jedynie nazwy tych problemów. Prawdziwe problemy tkwią w umyśle. Dlatego siedzimy tutaj, skupiając umysł na oddechu, by sprowadzić go do chwili obecnej i móc go obserwować. Kierujemy spojrzenie do wewnątrz, zamiast na zewnątrz.

Co widzisz, kiedy patrzysz na zewnątrz? Widzisz starzenie się, chorobę i śmierć. Widzisz sprawy innych ludzi: ich dobre i złe strony. Widzisz otaczający cię świat: jego dobre i złe strony. Ale to nie te rzeczy mają rzeczywisty wpływ na twoje życie. Rzeczywisty wpływ mają twoje decyzje i sposób, w jaki kierujesz własnym umysłem.

Dlatego zadowolenie z tego, co się ma, jest tak ważną zasadą praktyki: zadowolenie z miejsca, w którym jesteś, i sytuacji, w której się znajdujesz; zadowolenie niezależnie od tego, czy jest ci fizycznie wygodnie, czy niewygodnie. Jeśli jednak chodzi o ludzi wokół ciebie, musisz znaleźć grono godnych podziwu przyjaciół. Nawet jeśli znajdziesz tylko jednego takiego przyjaciela, już masz bardzo wiele. To ważne.

Nie zadowalaj się byle jakimi przyjaciółmi. Jeśli nie żyją zgodnie z Dhammą ani nie mówią o Dhammie, jeśli kłamią, kradną, posługują się mową dzielącą ludzi, mową obraźliwą i próżną gadaniną, nie powinieneś przebywać w ich towarzystwie. Jak powiedział Buddha: „Jeśli tylko takich ludzi możesz znaleźć, lepiej iść samotnie”. Ale kiedy już znajdziesz dobrego, godnego podziwu przyjaciela i dobrą wspólnotę, w której możesz praktykować, powinieneś być gotów znosić wiele trudów.

Pomyśl znów o czasach Ajaana Muna. Przebywał on w głębi lasu. Ludzie, którzy chcieli się u niego uczyć, musieli wędrować pieszo, nieraz nie mając nawet pewności, czy go znajdą, ponieważ często zmieniał miejsce pobytu. Kiedy ktoś przychodził do niego, by z nim praktykować, Ajaan Mun miał pewność, że ten człowiek naprawdę tego chce, bo zniósł już wiele trudów – zarówno szukając go, jak i pozostając przy nim.

Ajaan Fuang wyraził kiedyś podobną myśl. W początkach Wat Dhammasathit bardzo trudno było tam dotrzeć. Podróż z Bangkoku do Rayong zajmowała niemal cały dzień i nie była łatwa. Z szosy trzeba było przejechać jeszcze sześć kilometrów błotnistą, pełną dziur drogą gruntową. Mówił, że gdy ludzie przybywali do niego po takiej podróży, był przekonany, że naprawdę chcą słuchać jego nauk, więc chętnie ich uczył. Jak mówił, było to znacznie lepsze niż za czasów, kiedy mieszkał w Wat Asokaram, na obrzeżach Bangkoku. Każdy, kto miał czas do zabicia, mógł przyjść i próbować zmarnować również jego czas. Skąd miał wiedzieć, na ile poważnie podchodzą do nauki, skoro tak łatwo było tam dotrzeć?

Gotowość do znoszenia trudów jest ważną częścią praktyki, ale nie chodzi tylko o to, żeby zacisnąć zęby i je wytrzymać. Trudy są niezbędne, by zyskać zrozumienie. Kiedy na zewnątrz nie wszystko idzie dobrze, na czym skupisz uwagę? Możesz skupić ją na zewnątrz i po prostu denerwować się tym, co się tam dzieje, ale niczego w ten sposób nie osiągniesz. Jeśli jesteś mądry, uczysz się z tych trudności, że musisz coraz bardziej kierować uwagę do wewnątrz. Jeśli chcesz znaleźć szczęście, musisz znaleźć je w sobie. Właśnie dlatego wielcy ajaanowie potrafili odnaleźć Dhammę w lesie: musieli.

Mamy skłonność do romantycznego wyobrażania sobie lasu – spokojnego, zielonego, pięknego – ponieważ z naszego obrazu życia w lesie usunęliśmy niemal wszystko, co przykre. W rzeczywistości jest tam wiele trudności. Są niebezpieczne zwierzęta – nie tylko tygrysy, które tak pobudzają wyobraźnię i budzą ekscytację, ale także te spotykane na co dzień: owady, węże i inne zwierzęta przenoszące choroby. Kiedy otaczają cię takie zagrożenia, ku czemu się zwrócisz? Z natury szukamy szczęścia w dźwiękach, widokach, zapachach, smakach i wrażeniach dotykowych. Ale kiedy nie są one zbyt przyjemne, ku czemu się zwrócisz? Kiedy zachorujesz, a w pobliżu nie ma lekarza ani lekarstw, ku czemu się zwrócisz? Musisz zwrócić się do wewnątrz. Umiejętność utrzymywania umysłu w ześrodkowaniu staje się sprawą życia i śmierci. Jeśli potrafisz odnaleźć w sobie poczucie dobrostanu i obudzić zasoby miłującej dobroci i wnikliwości, których potrzebujesz do życia w lesie, mimo że wszystko zdaje się napierać na ciebie ze wszystkich stron – właśnie wtedy naprawdę poznajesz siłę Dhammy i jej znaczenie jako schronienia.

To zmusza cię do ustalenia priorytetów: co jest naprawdę ważne w twoim życiu? Fizyczna wygoda czy ukojenie płynące z Dhammy? Mili ludzie, którzy robią wszystko tak, jak lubisz, czy ludzie, którzy uczą cię Dhammy i sami dają jej przykład? Szczęście oparte na tym, co zewnętrzne, czy szczęście płynące z wnętrza? Zewnętrzne trudności zmuszają do rozstrzygnięcia tych kwestii, podczas gdy przyjemne otoczenie tego nie wymaga. Zrozumienie tego i gotowość, by zgodnie z tym postępować – właśnie to czyni cię prawdziwym praktykującym Dhammę. Dzieje się tak, kiedy wreszcie postanawiasz, że nie będziesz już niczego zachowywać dla siebie, że to naprawdę jest najważniejsze w życiu i że oddasz się temu bez zastrzeżeń.

Buddha podaje obraz słonia ruszającego do bitwy. Słoń walczy przednimi nogami, walczy tylnymi nogami, walczy przednią i tylną częścią ciała, ale przez cały czas chroni trąbę. Nie chce jej używać, ponieważ jest ona najwrażliwszą częścią jego ciała. Treser widzi to i rozumie, że ten słoń tak naprawdę nie oddał się królowi. Podobnie jest, kiedy wzbraniasz się przed niewygodą: to znak, że tak naprawdę nie oddałeś się praktyce. Gotowość do znoszenia niewygód i do rozwijania się dzięki nim – oto cecha prawdziwego praktykującego, kogoś, kto rzeczywiście ma to, co nazywa się „dhamma-chanda”, czyli pragnienie Dhammy, i „dhamma-rati”, czyli miłość do Dhammy. To właśnie decyduje o tym, jak przebiega twoja praktyka. Jeśli nie oddajesz się jej w pełni, ograniczasz również rezultaty, które możesz osiągnąć.

Nie osiągamy tych rezultatów, ponieważ nasze umysły wciąż wypływają na zewnątrz. Buddha mówi o „āsavach”, co można przetłumaczyć jako „wypływy” – zarówno w tym sensie, że wypływają na zewnątrz, jak i w tym, że nie są szczególnie czyste. Siła tych prądów wypływających z umysłu może miotać nami we wszystkich kierunkach. Pragnienie zmysłowe, poglądy, niewiedza: te prądy wypływają z umysłu, a my zwykle dajemy się im nieść. Tak naprawdę nie zdajesz sobie sprawy, jak są silne, ponieważ nie próbujesz się im przeciwstawić. W rezultacie mogą miotać tobą na wszystkie strony. Dopiero kiedy postanowisz odwrócić się i przyjrzeć im jako głównemu problemowi, zdołasz się od nich uwolnić. Problem polega na tym, że wciąż wskazują na zewnątrz i mówią: „Spójrz. Widzisz to tam?”. A tam jest coś, czego pragniesz albo czego nienawidzisz. Wciąż odwracają uwagę od siebie.

Są jak politycy. Politycy prowadzą swoje brudne interesy, a potem mówią: „Widzisz tamtego człowieka? Robi coś strasznego”. Wzbudzają w tobie oburzenie na kogoś innego, żebyś nie zauważył, co robią oni sami. Tak właśnie działa umysł. Te āsavy wciąż wypływają na zewnątrz, wypływają na zewnątrz, popychając cię w najróżniejszych kierunkach. Jak mówi Buddha, aby się im przeciwstawić, musisz stworzyć wyspę, na której nie zaleje cię powódź. Nawet jeśli nie potrafisz jeszcze odnaleźć ostatecznej wyspy tego, co transcendentne, budujesz tymczasową wyspę dzięki uważności i skupieniu, żeby te prądy nie miotały tobą przez cały czas. Oznacza to, że musisz stanąć mocno tam, gdzie jesteś.

Czasami, żeby stanąć mocno tam, gdzie jesteś, trzeba coś poświęcić. Ale właśnie wtedy dokonujesz wyboru: czy chcesz to poświęcić, czy po prostu dalej płynąć z prądem. Płynięcie z prądem wydaje się łatwe, ponieważ bardziej do niego przywykliśmy, ale w rzeczywistości płynięcie z prądem tych nieczystych wypływów niesie ze sobą ogrom cierpienia. Nigdy nie wiesz, dokąd cię poniesie. Niczym wezbrana rzeka czasami uderza w ciebie kłodami i niesionymi przez siebie szczątkami albo rzuca cię na kamienny mur. Kiedy jednak stajesz mocno na swojej wyspie „tu i teraz”, choć może się to wydawać trudniejsze, zaczynasz do tego przywykać i uświadamiasz sobie, że nie chciałbyś żyć inaczej. Zaczynasz dostrzegać siłę tych wypływów. Zaczynasz widzieć, jak tobą miotają, i dostrzegasz wynikające z tego cierpienie. Wtedy rozumiesz, że dokonałeś właściwego wyboru: zamiast trwać przy dawnych nawykach i dawać się miotać po świecie, naprawdę stanąłeś mocno i trwasz w miejscu.

Potrzebna jest więc zdolność stawiania oporu. Zwykle wykorzystujemy ją, żeby opierać się temu, co zewnętrzne: rzeczom, ludziom i sytuacjom. Musimy natomiast nauczyć się opierać naporowi, który przychodzi od wewnątrz: naporowi, który sprawia, że chcemy skupiać się na tym, co zewnętrzne, i odwraca naszą uwagę od prawdziwych problemów buzujących w umyśle. To drugie tłumaczenie słowa „āsava”: „fermentacja”. Te rzeczy buzują w umyśle i kto wie, dokąd cię poniosą, jeśli im ulegniesz?

Kiedy zaczynasz stać mocno, dostrzegasz wartość tego, że nie podążasz za tymi fermentacjami – i dostrzegasz wartość zadowolenia z tego, co masz. Widzisz, że gdy już dokonasz wyboru, będziesz trwać tutaj jako ktoś, kto kocha Dhammę bardziej niż wygodę czy cokolwiek, czego domagają się skalania umysłu. Właśnie wtedy Dhamma naprawdę ukazuje, jak jest wspaniała, jak cenna i dlaczego można jej poświęcić całe życie. Ostatecznie nauka wymaga właśnie tego: całkowitego oddania się praktyce. Ale w zamian daje więcej niż życie – coś, co z nawiązką warte jest wysiłku, jaki wkładasz w praktykę.

Buddha powiedział kiedyś, że gdybyś mógł zawrzeć umowę, zgodnie z którą przez sto lat ktoś przebijałby cię setką włóczni trzy razy dziennie – rano, w południe i wieczorem – z gwarancją, że po upływie tych stu lat osiągniesz Przebudzenie, warto byłoby taką umowę przyjąć. Pomyśl bowiem o wszystkich eonach niekończącego się cierpienia, które w przeciwnym razie czekałyby cię, gdybyś wciąż powracał, raz za razem. Powiedział, że kiedy dzięki takiej umowie osiągnąłbyś Przebudzenie, nawet nie pomyślałbyś, że osiągnąłeś je przez ból i cierpienie. Osiągnąłbyś je z radością. Kiedy więc napotykasz trudności w codziennym życiu, porównaj je z trzystoma włóczniami dziennie. Spójrz na nie z właściwej perspektywy. To pomoże ci trzymać się obranej drogi.

Źródło i licencja

Oryginalny tytuł
Love for the Dhamma
Licencja
Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0)
Nota
Polska wersja została przygotowana w ramach niezależnego projektu edukacyjnego. Więcej o sposobie pracy: O projekcie.